Historisch overzicht 1921-2008
Bij het realiseren van het nieuwe gebouw De Schakel in 2008 is de oude voorgevel uit 1921 weer in authentieke stijl teruggebracht. Wat er tussen 1921 en 2008 allemaal met en in het gebouw is gebeurd is een hele geschiedenis.
Een nieuw patronaatsgebouw
Het kerkbestuur maakte in 1920 plannen voor de bouw van een nieuw patronaatsgebouw. Dit moest gaan dienen voor de activiteiten van het jongenspatronaat en de turnclub en als repetitie- en vergaderruimte voor verenigingen. Er moest ook een grote zaal met toneel komen voor muziek- en toneeluitvoeringen. Vergaderen en toneelvoorstellingen gebeurden tot dan toe nog allemaal in een café.
Het gebouw moest komen op een stuk bouwland ten zuiden van de kerk. De tekening hiervoor werd gemaakt door Adr. L. Botermans, bouwkundige in Gilze. In december 1920 werd de bouw gegund aan de laagste inschrijver C. van Beijsterveldt, in combinatie met de gebroeders Vermeulen, voor een bedrag van f 64.800,-. De bouw verliep voorspoedig want in juni 1921 werd het nieuwe patronaatsgebouw op plechtige wijze in gebruik genomen.
Het gebouw bestond uit een grote zaal met toneel, twee toneelkamers en een keukentje. Langs de zuidwand en onder het toneel waren enkele afgesloten bergruimtes. Onder het toneel was een grote kelder. In de grote zaal waren grote uitschuifbare wanden om er twee of drie ruimtes van te maken. Een paar grote kachels zorgden in de winter voor verwarming. Buiten langs de noordgevel was een groot portiek met daaronder de toiletten. Het kerkbestuur kreeg van de gemeente ook een vergunning om in het gebouw zwak-alcoholische dranken te mogen schenken.
Verenigingsgebouw
Het was een groot gebouw waar meer plaats was dan alleen voor het patronaatswerk, de harmonie en de turnvereniging. Alle verenigingen konden er gebruik van maken. Daarom werd de officiële naam R.K. Verenigingsgebouw, maar in de volksmond bleef het gewoon 'het patronaat'. In 1923 werd toneelvereniging Utile Dulci opgericht die er toneel- en operette uitvoeringen ging verzorgen. Vanuit de turnclub werd in 1930 de gymvereniging Sint Joseph opgericht (thans KIOS). Hiervoor stonden achter in de zaal turntoestellen opgesteld. In de toneelkamers en de tot kleine ruimtes verdeelde grote zaal dienden als vergaderruimte. De parochiebibliotheek had er een kleine collectie boeken. Tegen een kleine vergoeding konden daar zondags na de hoogmis boeken worden geleend. In de kelder werd de avond-tekenschool ondergebracht. Daar konden ongeschoolde jongens in de winteravonden met technisch tekenen enige ervaring opdoen voor het vak waarin ze werkzaam waren.
In gebruik door militairen
In mei 1940 brak de oorlog uit. De Gilzenaren zagen hoe door de Duitsers in korte tijd een groot vliegveld werd aangelegd, met alle gevolgen van dien. Voor de militairen van de Luftwaffe werden onderkomens gezocht. In 1941 kreeg het kerkbestuur de opdracht het patronaat met spoed te ontruimen. In het patronaatsgebouw werden soldaten van de Luftwaffe gelegerd. Een gedeelte van het portiek werd dicht gemetseld en gebruikt als wachtlokaal. Deze situatie bleef zo tot oktober 1944 toen de Duitsers voor de naderende bevrijders op de vlucht sloegen. Daarna werd het gebouw nog een tijd door geallieerde militairen gebruikt. Toen die in 1945 vertrokken waren kreeg het kerkbestuur weer de beschikking over het patronaatsgebouw.
De Katholieke Kring
Door de jarenlange inkwartiering was het gebouw totaal uitgeleefd. Met vereende krachten werd de rommel opgeruimd en zo goed en kwaad als het kon weer geschikt gemaakt voor gebruik. Het kerkbestuur stelde een bestuur aan die het gebouw ging beheren. Die veranderde de naam van het gebouw in de Katholieke Kring. De grote zaal kreeg een grote opknapbeurt en werd nu hoofdzakelijk gebruikt voor toneel-, zang- en muziekuitvoeringen en grote bijeenkomsten.
In 1960 werd het herenhuis van de familie Botermans als gemeenschapshuis in gebruik genomen voor vergaderingen en bijeenkomsten van kleine groepen. Dit werd beheerd door de Stichting Gemeenschapshuis Gilze. Het kerkbestuur droeg in 1961 ook het beheer van de Katholieke Kring ook over aan deze stichting. Onder leiding van architect Jac. Keusters uit Gilze werd een verbouwingsplan voorbereid en gerealiseerd. De grote zaal werd opgeknapt en het toneel vergroot. Er kwam een balkon met een grote filmcabine. Op de plaats waar eerst het portiek stond kwam een foyer. In de grote zaal werden vaste stoelen met opklapbare zitting geplaatst.
Op 16-17 december 1961 werd de geheel vernieuwde Katholieke Kring in gebruik genomen. Daags daarna ontstond er brand in het hete lucht kanaal van de verwarming, waardoor in de zaal grote rook en roet schade ontstond. Nadat de benodigde herstelwerkzaamheden waren verricht, kon het gebouw in mei 1962 weer worden heropend. Het gebruik als bioscoop nam een belangrijke plaats in. Ieder weekend draaide er een film.
Kultureelwerk
Vanaf 1958 was in Gilze het R.-K. Kultureel Centrum Gilze actief, zowel voor de jeugd als voor volwassenen. Het was in tien jaar uitgegroeid tot de volgende groepen: huisvlijt, muziek, ballet en Floralia. Verschillende van deze groepen maakten gebruik van het Gemeenschapshuis. In 1970 zocht het bestuur toenadering met andere verenigingen om zo groter en financieel sterker te staan. Na een sociale-indicatie door de gemeente werd voorgesteld tot samengaan met het Sociaal Kultureel Werk Rijen (SKW). Na een voorbereidingstijd van meer dan een jaar werd besloten tot samengaan in één stichting. Het was de beste basis voor uitbreiding van de activiteiten. Subsidie-technisch bleek dit vrijwel de enig mogelijke weg te zijn om rijkssubsidie te verkrijgen, die dan ook werd aangevraagd. Voorlopig wilde de gemeente de nodige middelen verstrekken. In februari 1972 werd voor de stichting SKW-Gilze en Rijen een bestuur van zeven personen gevormd, waarin Gilze vertegenwoordigd werd door drie personen.
Voor de activiteiten van de werkeenheid SKW-Gilze werd het gebouw de Katholieke Kring gehuurd. In verband hiermee werden de vaste stoelen uit de zaal verwijderd. In afwachting van de rijkssubsidie stelde de gemeente een subsidie beschikbaar voor de exploitatie en opknappen van het gebouw.
Bij SKW-Gilze sloten zich aan, de handenarbeid clubs en de muziek afdeling van het opgeheven Kultureel Centrum Gilze, het dameskoor Con Amore en tafeltennisclub De Batswingers. Later werden nog opgericht badmintonclub De Meppers, peuterspeelzaal Pinokkio, de Puppysoos, fotoclub Silhouet en een toneelclub. Verder nog een teken- en schilder groep en een handenarbeid groep voor volwassenen.
De Schakel
In september 1972 nam SKW-Gilze het gebouw officieel in gebruik en gaf het de naam De Schakel. Toen de rijkssubsidie binnen was kon de eerste beroepskracht worden aangesteld. In april 1976 werd De Schakel in eigendom overgedragen aan de stichting SKW. Nu konden enkele noodzakelijke voorzieningen worden aangebracht zoals verwarming en noodverlichting.
Steeds meer werkgroepen en bezoekers maakten gebruik van het gebouw zodat een uitbreiding noodzakelijk werd. In 1981 vond onder leiding van architect Hub. Prins uit Kaatsheuvel een ingrijpende verbouwing plaats. Kantoor, foyer en de toiletten werden gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam een geheel nieuwe foyer met daar boven op nog een verdieping. Aan de achterzijde kwam een uitbreiding voor een toilettengroep, twee peuterspeelzalen en een handvaardigheidsruimte. De kelder werd opgeknapt en uitgebreid. Aan de voorzijde werd een nieuwe ingang met hal, kantoorruimte en toiletten aangebouwd. De grote zaal met toneel werd gehandhaafd maar wel volledig gerenoveerd.
Om de bovenverdieping ook voor minder valide bereikbaar te maken moest er een lift komen, maar deze kon niet van de subsidie betaald worden. Om de benodigde gelden hiervoor bij elkaar te krijgen werd er een grote loterij gehouden onder het motto: 'Schakel in, die lift'. De loterij werd een groot succes. Niet alleen de lift maar ook een helling baan en invalide toilet werden gerealiseerd.
Op vrijdag 13 november 1981 werd de geheel vernieuwde Schakel door burgemeester P.G. Ballings officieel heropend. De vaste activiteiten die tijdens de bouw elders waren ondergebracht konden nu weer in het vernieuwde gebouw terecht.
Welzijnsvoorzieningen onder een dak
Na jaren van samenwerking met Rijen was SKW-Gilze ondertussen een zelfstandige stichting geworden. Maar het bestuur had zorgen over het gebouw. De Schakel voldeed in 2000 niet meer aan de eisen die gesteld werden, bovendien verkeerde het in een slechte staat van onderhoud. Naar aanleiding daarvan begon er een discussie over de centralisatie van welzijnsvoorzieningen in Gilze want ook de bibliotheek en de muziekschool zaten met hoge kosten voor de huisvesting. Allerlei mogelijkheden werden bekeken. In 2003 streefde het college van B en W naar het realiseren van één centraal welzijnsgebouw in Gilze en ging uit van twee mogelijkheden, de Schakel verbouwen of nieuwbouw op die plek. Voor deze uitbreiding kocht de gemeente het pand naast de Schakel met de daarbij behorende grond. Na vele onderhandelingen was in november 2005 de kogel door de kerk. De gemeente had een overeenkomst bereikt met woonstichting de Leyakkers. Deze stichting werd de nieuwe eigenaar van de Schakel en nam de renovatie en nieuwbouw voor haar rekening. Stichting SKW-Gilze werd hoofdhuurder en moest de onderhuur met de andere instellingen regelen. De gemeente zou garant staat voor de jaarlijkse huur.
Het ontwerp werd gemaakt door Kees van Beijsterveldt van architectenbureau Luijten-Smeulders uit Tilburg. De grote zaal zou blijven, de rest moest worden afgebroken. De voorgevel van het oude gebouw werd weer in authentieke stijl terug gebracht zo als die van het oorspronkelijke patronaatsgebouw. De nieuwbouw links en rechts van het oude gebouw kreeg een verdieping.
De totale oppervlakte, inclusief de nieuwbouw, werd 4.000 vierkante meter. De overgang van oud naar nieuw werd met een 'lichtstraat' aan elkaar verbonden. Een lange gang waar veel daglicht doorheen valt. In december 2006 werd met de werkzaamheden begonnen. Op 18 april 2008 werd het gebouw officieel in gebruik genomen.
In het nieuwe gebouw is naast het werk van SKW en recreatieve sportactiviteiten ook ruimte voor verschillende welzijnsinstellingen zoals, de bibliotheek, de muziekschool, een schoollokaal, de kinderopvang, de peuterspeelzaal en de dagopvang gehandicapten.
(bron: Jan de Vet)
